دانشنامۀ تاریخ معماری ایران‌شهر

سابقه

پایگاه دانش تاریخ معماری و شهرسازی جهان ایرانی با عنوان «دانشنامۀ تاریخ معماری ایران‌شهر» با چنین هدفی تأسیس شده است، که به صورت وب‌گاه در اختیار علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت. این پایگاه (با نام پیشین «دانشنامۀ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌زمین») در سال ۱۳۸۵ به همت فرهنگستان هنر و با حمایت مالی وزارت راه و شهرسازی (وزارت مسکن و شهرسازی وقت) و حمایت مادی و معنوی دستگاه‌های دیگر و زیر نظر هیئت علمی راهبردی بنیاد گذاشته شد.

دانشنامه یا پایگاه دانش

دانشنامه‌ها در معرفت‌های گوناگون انسان محصول تراکم نتایج فعالیت‌های پژوهشی است و دانشنامۀ متعارف ابزاری است که مجموعۀ پیشینۀ تحقیق‌ها دربارۀ عنوان‌هایی معیّن («مدخل») را در اختیار عموم یا پژوهشگران قرار می‌دهد و امکان آشنایی عموم و ادامۀ کار پژوهشگران را فراهم می‌آورد. در دانشنامه‌های متعارف، مجموعۀ سابقۀ تحقیق دربارۀ مدخل در اختیار محققی معتبر قرار می‌گیرد و او مقاله‌ای دربارۀ آن مدخل تألیف می‌کند. اساس کار دانشنامۀ تاریخ معماری ایران‌شهر از این نظر با دانشنامه‌های متعارف تفاوت دارد که همۀ محققانِ مخاطبِ این دانشنامه مؤلفِ بالقوۀ مقاله دربارۀ هر مدخل شمرده می‌شوند، که ممکن است مقالۀ خود را در این دانشنامه یا در هر رسانۀ دیگری عرضه کنند. به عبارت دیگر، این دانشنامه محل عرضۀ مقالات نیست؛ بلکه پایگاه دانشی است که سابقۀ معرفت موجود دربارۀ هر مدخل را در اختیار کاربران قرار می‌دهد و آنان را برای دست‌یابی به آرشیوهای کتاب‌ها و مقالات و اسناد راهنمایی می‌کند.

تفاوت دیگر این پایگاه با دانشنامه‌ها این است که مدخل‌ها در این پایگاه ثابت نیست و متناسب با جستجو و نیاز مخاطبان، پیوسته بر مدخل‌ها افزوده می‌شود. به عبارت دیگر، هر واژۀ مرتبط با موضوع که در نوشته‌های موجود در این پایگاه اطلاعاتی به کار رود بالقوه مدخل است. بنا بر این، اساس کار در این دانشنامه امکان جستجوی دقیق در همۀ مدرک‌های مرتبط با تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌زمین است.

 

دامنۀ مکانی و زمانی و زبانی

دامنۀ مکانی (جغرافیایی) دانشنامۀ تاریخ معماری ایران‌شهر همۀ جهان ایرانی را از سیحون تا خلیج فارس و از سند تا فرات در بر می‌گیرد. در آینده، حوزۀ نفوذ فرهنگ ایرانی نیز به این دامنه افزوده خواهد شد. دامنۀ زمانی موضوع آن نیز از روزگار پیش از تاریخ تا پایان دورۀ پهلوی اول را شامل می‌شود. دامنۀ زمانی مدارکِ مرتبط با این موضوع گسترده‌تر از این است و تا لحظۀ کنونی را در بر می‌گیرد.

دانشنامه در بلندمدت به همۀ زبان‌های مهمی که در آنها اطلاعات یا دانشی در این دامنۀ موضوعی پدید می‌آید یا آمده است (فارسی، عربی، ترکی، روسی، ارمنی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، ترکی، اردو) مطلب منتشر خواهد کرد. در مرحلۀ کنونی، زبان دانشنامه فارسی و انگلیسی است.

مجموعۀ اطلاعات این پایگاه در دو دستۀ کلی مدخل‌ها و مدرک‌ها سامان‌دهی می‌شود. «مدخل» واژه‌ای است که اطلاعات حول آن گردآوری یا تولید می‌شود و بهره‌بردار نیز می‌تواند از طریق آن به اطلاعات دست یابد. «مدرک» هر نوع منبع چاپی یا غیرچاپی حاوی اطلاعات است؛ مانند کتاب، مقاله، جزوه، رساله، نشریه، فیلم، سند، نسخۀ خطی.

ایران‌شهرپدیا علاوه بر بدنۀ اصلی، متشکل از چندین پروژۀ مرتبط است که شمار و اندازۀ آنها به‌تدریج گسترش خواهد یافت. اطلاعات هریک از این پروژه‌ها هم از صفحۀ اختصاصی آنها و هم از طریق نظام مداخل و مدارک دانشنامه در دسترس خواهد بود.

سازمان ایران‌شهر

حمایت مالی این پایگاه برعهدۀ وزارت راه و شهرسازی است. پژوهش، طراحی، اجرا، و نگهداری این طرح را دانشگاه شهید بهشتی بر عهده دارد. طرح از حمایت مادی و معنوی دستگاه‌های دیگری چون سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی، و فرهنگستان هنر نیز برخوردار است.

  • حامی: وزارت راه و شهرسازی
  • هیئت علمی (به ریاست سیدمحمد بهشتی): متشکل از دو نمایندۀ وزیر مسکن و شهرسازی، معاون پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی، رئیس دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، نمایندۀ رئیس سازمان میراث فرهنگی، دو شخص حقیقی (سیدمحمد بهشتی و مهرداد قیومی بیدهندی)
  • مدیر طرح: مهرداد قیومی بیدهندی
  • طراح فناوری اطلاعات: بابک ونداد
  • همکاران علمی: محمد فلاح، سینا سلطانی، امید شمس، زهرا گلشن
  • طراح نشانه و گرافیک الگوی صفحات: بیژن صیفوری

 

دانشنامۀ ایران‌شهر از همۀ دستگاه‌ها و اشخاص حقیقی و حقوقی علاقه‌مند و متولیان آرشیوهای خصوصی و عمومی دعوت می‌کند در این کار بزرگ ملی و منطقه‌ای مشارکت کنند.

 

 

ایران‌شهر

حدود جغرافیایی موضوع دانشنامه